Deprem Büyüklüğü ve Şiddeti Nedir?

Depremin büyüklüğü ve şiddeti karıştırılan kavramlardır.

Televizyonlarda ve sosyal medyada konuşulan deprem büyüklüğüdür.

Depremin büyüklüğü depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür.

Depremin şiddeti ise insanlar, yapılar, çevre ve yeryüzü üzerindeki etkilerinin gözlenmesine dayalı olarak ölçülür.

Deprem Büyüklüğü

Depremin analizi için farklı ölçekler kullanılır. Büyüklük (magnitüd) depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür. Bir depremin büyüklüğü ölçülebilir. Bu büyüklük genellikle Richter ölçeği ile ifade edilir ve deprem sırasında açığa çıkan enerjinin ölçüsüne göre tanımlanır.

Richter ölçeğinde büyüklüğü 3.5 ve altındaki depremler genellikle hissedilmez. 3.5 ve 5.4 arasındaki depremler hissedilebilir ancak fazla hasar yaratmaz. 5.5 ve 6.0 arasındaki depremler sağlam yapılarda çok az hasara neden olur ancak zayıf binalar üzerinde yıkıcı etkisi olabilir. 6.1 ve 6.9 arasındaki depremler yüz kilometre yarıçaplı bir alanda yıkıcı etkiye sahiptir. 7.0 ve 7.9 arasındaki depremler büyük depremlerdir ve geniş bir alanda yıkıcı etkisi vardır. 8.0 ve üzeri depremler yüzlerce kilometre yarıçaplı geniş bir alanda yıkıcı etkisi olan çok büyük depremlerdir.

Dünyada her yıl yaklaşık 3,5 milyon deprem meydana gelir. Bunların yalnızca 1 milyonu kaydedilebilir. İnsanlar tarafından hissedilebilen deprem sayısı ise yalnızca 50-60 bindir. Örneğin, dünyada ortalama olarak her yıl büyüklüğü 8 ya da daha üstünde olan 1-2 deprem olurken, yine her yıl büyüklüğü 3 ve altında olan ve çoğu hissedilemeyen 100 binden fazla deprem olmaktadır.

Örnek: 17 Ağustos 1999’da meydana gelen Marmara Depremi’nin büyüklüğü 7.4’tü.

Depremin Büyüklüğünün Etkileri

BÜYÜKLÜK (RICHTER)DEPREMİN ETKİSİ
3.5 ve altıGenellikle Hissedilmez
3.5 – 5.4Hissedilir ancak fazla hasar yaratmaz
5.5 – 6.0Sağlam yapılarda çok az hasara neden olur, zayıf binalar üzerinde yıkıcı etkisi olabilir.
6.1 – 6.9100 km yarıçaplı bir alanda yıkıcı etkiye sahiptir
7.0 -7.9Büyük deprem. Geniş bir alanda yıkıcı etkisi vardır.
8.0 ve üzeriÇok büyük deprem. Yüzlerce kilometre yarıçaplı, geniş bir alanda yıkıcı etkisi vardır.

Deprem Şiddeti

Depremin şiddeti; insanlar, yapılar, çevre ve yeryüzü üzerindeki etkilerinin gözlenmesine dayalı olarak ölçülür. Depremlerin uzun yıllardır canlı ve cansız tüm varlıklar üzerinde gözlenen etkilerine dayanılarak hazırlanan ‘Avrupa Makrosismik Şiddet Ölçeği’ne göre başlıca 12 şiddet derecesi bulunmaktadır. Bu dereceler Romen rakamlarıyla gösterilmektedir.

Örnek: 17 Ağustos 1999’da meydana gelen Marmara Depremi’nde hasarın en fazla olduğu yerlerde gözlenen deprem şiddeti X (10) olarak belirlenmiştir.

Deprem merkezinden mesafe artıkça depremin şiddeti azalır. ‘Peki 1999 Marmara Depremi neden Avcılar’da İstanbul’un diğer bölgelerine oranla daha fazla hissedildi?’ sorusu katılımcılardan gelebilir. Bu soru geldiğinde aşağıdaki açıklama yapılmalıdır; Sadece mesafe değil, zemin koşullarından kaynaklı olarak depremin şiddeti değişebilir. Deprem yumuşak zeminde daha şiddetlenecektir. Avcılar’ın zemin yumuşak olduğundan deprem o bölgede daha şiddetli hissedilmişti. 

Depremin Şiddetinin Etkileri

ŞİDDETTANIM
Yalnız duyarlı aletler algılar
IIHassas bir biçimde asılı olan cisimler sallanabilir
IIIBina içinde hissedilir, fakat deprem olup olmadığı her zaman anlaşılmaz
IVBina içinde çoğunluk tarafından, dışarıda ise az kişi tarafından hissedilir
Hemen herkes tarafından hissedilir
VIBacalar, sıvalar düşer. Hafif hasar olur.
VIIYapılarda, sağlamlığına bağlı olarak değişen hasarlar oluşur.
VIIIDuvarlar çerçevelerinden ayrılıp dışarı fırlar. Anıtlar, bacalar, duvarlar devrilir.
IX Yapılar temelinden ayrılır, çatlar, eğilir. Zemin ve yer altı boruları çatlar.
Kagir ve çerçeve yapıların çoğu tahrip olur. Zemin çatlar, raylar eğilir. Toprak kaymaları meydana gelir.
XI Yeni tip binalar ayakta kalabilir; köprüler tahrip olur; yeraltı boruları kırılır; toprak kayar; raylar bükülür.
XII Hemen her şey harap olur; toprak yüzeyinde dalgalanmalar görülür; cisimler havaya fırlar.

Deprem Tehlikesini Belirleyen Faktörler

1.Sarsıntının Süresi: Büyük bir fayın kırılması daha uzun sürer. Yapıların sarsılma süresi uzadıkça hasar da büyür. Sarsıntılar genelde 10 ila 90 saniye arasında sürer.

2.Deprem Merkezinden Uzaklık: Merkezden uzaklaştıkça güç hızla azalır. İstanbul’da deprem Kocaeli’nden çok daha az hissedildi. Ancak Avcılar örneğinde olduğu gibi deprem dalgaları yer altında farklı yönlerde hareket ettikleri için deprem merkezinden uzak yerleri de etkileyebilir.

3.Zemin/Yerin Cinsi: Sarsıntılar yumuşak, dolgu ve ıslak zeminlerde artar. Yaşadığınız yerin zemin cinsi bölgenizin genel jeolojik özelliklerinden daha önemli olduğu için yapıların zemin zemin etüdüne uygun olarak tasarlanması ve inşa edilmesi önemlidir. Yeri oluşturan kayaçların cinsi ile igili yer araştırmaları kanalı ile depremin bina üzerindeki etkisi önceden tahmin edilebilir.

4.Depremin Odak Derinliği: Depremler derinliklerine göre sığ, orta ve derin olarak sınıflandırılır. Depremden sonra açığa çıkan enerji sığ odaklı depremlerde derin odaklı depremlere göre daha hasar yapıcı sonuçlar doğurur. Türkiye’deki depremlerin çoğu sığ depremlerdir. Depremde enerjinin açığa çıktığı noktanın yeryüzünden en kısa uzaklığı depremin odak derinliği olarak adlandırılır.  

Daha Fazla Bilgi İçin: B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, Afete Hazırlık Eğitim Birimi, ABCD Temel Afet Bilinci Eğitimi El Kitabı, İstanbul, 2006.

Soruyu paylaşın

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email